Sycylia w czerwcu pachnie jaśminem, rozgrzanym wapieniem i morzem. W Ragusa Ibla, jednej z najlepiej zachowanych pereł baroku, dzień kończy się powoli, promienie słońca muskają bogato zdobione fasady pałaców, a dźwięki miasta cichną, jakby chciały ustąpić miejsca rozmowie z historią. To właśnie tutaj, w sercu Doliny Noto – wpisanej na listę światowego dziedzictwa UNESCO – odbywa się jedno z najciekawszych wydarzeń łączących architekturę, sztukę i refleksję urbanistyczną: Festiwal Barocco & Neobarocco.
W dniach 17–22 czerwca 2025 roku Ragusa Ibla stanie się tłem dla piątej edycji festiwalu, którego tematem przewodnim jest „Rinascita: architektura i urbanistyka w centrach historycznych”. To nie tylko święto baroku w nowoczesnym wydaniu – to także poważna platforma dyskusji o przyszłości naszych miast, ich dziedzictwie i odpowiedzialności za jego pielęgnację.
Kiedy przeszłość wskazuje drogę ku przyszłości
Festiwal został stworzony i jest prowadzony przez architekta Roberto Sempriniego, a organizatorem jest Associazione Stupor Mundi. Wydarzenie odbywa się w najbardziej reprezentacyjnych budynkach barokowej Ragusy, takich jak Palazzo Nicastro, Palazzo Cosentini, Palazzo La Rocca czy dawny kościół San Vincenzo Ferreri.
Na potrzeby festiwalu przygotowano specjalne instalacje artystyczne i projekty – od designu, przez malarstwo, fotografię, aż po modę – które reinterpretują barok w duchu współczesnym. Udział w wydarzeniu biorą również studenci uczelni artystycznych i architektonicznych, a także firmy współpracujące z wybranymi projektantami, tworząc obiekty w duchu neobaroku.
Uczyć się od Włochów – jak chronić to, co najcenniejsze
Tegoroczna edycja festiwalu rozszerzona została o ważną i aktualną problematykę – przyszłość centrów historycznych. Tematem przewodnim jest pytanie, jak na nowo ożywiać zabytkowe dzielnice miast, które zmagają się dziś z wyludnieniem i utratą funkcji handlowych, niegdyś będących ich pulsującym sercem.
Włosi rozumieją, że piękno ich miast to nie tylko kwestia geograficznego położenia czy bogatej historii – to także efekt świadomych decyzji urbanistycznych. Każde włoskie miasto zatrudnia specjalistów od ochrony dziedzictwa, a wszelkie zmiany w przestrzeni publicznej konsultowane są z architektami i ekspertami. To właśnie dzięki temu zachowana jest spójność estetyczna i funkcjonalna – coś, z czego Polska może czerpać inspirację.
Festiwal stawia pytania o rolę przestrzeni publicznej, która w procesie rewitalizacji staje się priorytetem. Tym samym w centrum wydarzenia znajdą się tymczasowe instalacje urbanistyczne rozmieszczone w dwóch strategicznych punktach miasta: w Ragusie Ibla i w Ragusie Superiore.
Barok jako narzędzie współczesnej refleksji
W ramach festiwalu zobaczymy również realizacje z Włoch i zagranicy, które skutecznie przekształciły przestrzeń publiczną w centrach historycznych. Zaprezentowane zostaną także prace administracji publicznej, projekty akademickie, koncepcje architektów i wyniki warsztatów, które podejmowały tematykę rewitalizacji.
Każdego dnia, w godzinach 17:30–20:00, na scenie ustawionej na Piazza Pola odbywać się będą spotkania z uznanymi postaciami świata kultury i designu, m.in. Gildą Bojardi (redaktor naczelną „Interni”), Cristiną Morozzi, Giampaolem Nuvolarim, a także – co szczególnie ciekawe – Carlo i Renzo Piano.
Ragusa uczy, jak projektować z szacunkiem
Dla polskich architektów, urbanistów i samorządowców Barocco & Neobarocco to wydarzenie, które może stać się inspiracją i punktem odniesienia. W dobie szybkich decyzji, presji inwestycyjnej i nie zawsze spójnych rozwiązań urbanistycznych, warto spojrzeć na przykład Włochów: jak dbać o dziedzictwo, jak zachować ciągłość stylu, jak prowadzić dialog między tradycją a nowoczesnością.
Ragusa pokazuje, że odnowa historycznego centrum nie musi oznaczać jego zatarcia. Wręcz przeciwnie – może być przestrzenią twórczej reinterpretacji i odważnych, ale odpowiedzialnych projektów.
Barocco & Neobarocco to więcej niż festiwal – to lekcja kultury przestrzeni, która nigdy nie wychodzi z mody.
