W grudniu 2025 roku polska tradycja plecionkarstwa została oficjalnie wpisana na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Decyzja ogłoszona podczas 20. sesji Międzyrządowego Komitetu UNESCO w New Delhi potwierdziła znaczenie jednej z najstarszych praktyk rzemieślniczych Europy Środkowej jako żywego elementu kultury materialnej i lokalnej tożsamości.
Dla włoskiego odbiorcy ten moment może wydawać się szczególnie bliski. Również we Włoszech sztuka wyplatania od wieków stanowi integralną część lokalnego rzemiosła i codziennej kultury materialnej. Od Sardynii po Toskanię, od Sycylii po Friuli, praca z trzciną, słomą, wikliną czy rattanem ukształtowała język lokalnych przedmiotów, mebli i tradycji. Włoski modernizm wielokrotnie czerpał z estetyki splotu i naturalnych materiałów, czyniąc z nich element współczesnego projektowania. Dziś, w czasach rosnącego zainteresowania rzemiosłem, zrównoważonym projektowaniem i estetyką „quiet luxury” (!), plecionkarstwo ponownie staje się uniwersalnym językiem współczesnego designu.
To właśnie wokół tej idei zbudowana została wystawa Craft Days organizowana przez Fundację Visteria w Warszawie. Ekspozycja prezentowana w historycznej Willi Gawrońskich traktuje plecionkarstwo nie jako zamknięty rozdział etnografii, lecz jako żywy i stale reinterpretowany język artystyczny, obecny zarówno w sztuce, jak i designie współczesnym. Wystawa łączy twórców historycznych oraz młode pokolenie artystów i projektantów z Europy Środkowo-Wschodniej, budując wielowątkową opowieść o materiale, pamięci i procesie twórczym.
Sam wybór miejsca ma tu szczególne znaczenie. Willa Gawrońskich przy Alejach Ujazdowskich 23 należy do najbardziej symbolicznych modernistycznych rezydencji Warszawy. Zaprojektowana w 1924 roku przez Marcina Weinfelda, autora słynnego warszawskiego Prudentialu, dwa lata później trafiła w ręce Jana Gawrońskiego i Luciany Frassati. Budynek został zakupiony przez Alfreda Frassatiego, założyciela włoskiego dziennika La Stampa, który prześladowany przez faszystowski reżim inwestował swój kapitał w Polsce. Tym samym historia willi od początku splatała polskie i włoskie wątki kulturowe oraz polityczne. Dziś, po dekadach dramatycznej historii XX wieku, budynek rozpoczyna nowy etap jako prywatna przestrzeń poświęcona sztuce i designowi współczesnemu.
W tej wielowarstwowej przestrzeni Craft Days zaciera granice pomiędzy sztuką, rzemiosłem i collectible designem. Historyczne realizacje Władysław Wołkowski prezentowane są obok współczesnych instalacji, eksperymentalnych tkanin i obiektów funkcjonujących na styku designu oraz sztuki użytkowej. Szczególne miejsce zajmują prace Sheila Hicks oraz Magdalena Abakanowicz, których obecność nadaje wystawie międzynarodowy kontekst i podkreśla znaczenie medium włókna w historii sztuki współczesnej.
Jednym z najbardziej wyrazistych projektów prezentowanych na wystawie jest kolekcja oświetlenia Roots of Home autorstwa RUDA Studio. Obiekty powstały jako refleksja nad pojęciem domu w czasach wojny i migracji. Metal, drewno, ręcznie tkane płótno i słomiana intarsja tworzą tu współczesne formy silnie zakorzenione w pamięci materiału i rzemieślniczego gestu. Równie sugestywny pozostaje gobelin The Hearth Guardian, w którym słoma, glina, juta i naturalne włókna budują opowieść o domowym ognisku jako miejscu ochrony, ciągłości i wspólnoty.
Obecna na wystawie Sheila Hicks prezentuje pracę Lianens en Harmonie wykonaną z lnu, bawełny i złotej nici. Artystka od dekad redefiniuje granice pomiędzy tkaniną, rzeźbą i instalacją artystyczną, traktując tekstylia jako uniwersalny język kultury. Jej twórczość naturalnie dialoguje tutaj z tradycją plecionkarstwa Europy Środkowo-Wschodniej.
Wśród młodszego pokolenia artystów uwagę zwracają również eksperymentalne realizacje Angeliki Tamkun, Magdaleny Wierzbickiej czy Karoliny Ciecholewskiej. W pracy Interweavings ręcznie czerpany papier zostaje spleciony w subtelną, niemal architektoniczną strukturę. Woven Spaces Magdaleny Wierzbickiej bada relację pomiędzy tkaniną a porcelaną — materiał organiczny znika podczas wypału, pozostawiając jedynie ślad własnej struktury. Z kolei porcelanowa realizacja Sconce III Karoliny Ciecholewskiej staje się refleksją nad napięciem pomiędzy kruchością a polityczną siłą.
Ważnym wątkiem wystawy pozostaje również relacja pomiędzy rzemiosłem a modą współczesną. Seria UNWEARABLE Moniki Kędziory dla ACEPHALA prezentuje tkane obiekty przypominające ubrania, których nie można nosić. Powstające na tradycyjnych krosnach prace funkcjonują jednocześnie jako tekstylia, rzeźby i krytyczny komentarz wobec masowej produkcji oraz krótkiego życia współczesnej mody.
W obszar collectible design wpisuje się natomiast Braid Armchair Moniki Szycy-Thomas, prezentowany wcześniej podczas Milan Design Week 2025. Projekt reinterpretuję ideę plecionki poprzez ręcznie wyplatane aluminium, które zyskuje miękkość i niemal tekstylny charakter. Tradycyjne techniki rzemieślnicze zostają tu zestawione z przemysłowym materiałem i współczesnym językiem projektowania kolekcjonerskiego.
Scenografia wystawy, przygotowana przez Annę Szczęsny i Bartosza Brylewskiego, przekształca wnętrza Willi Gawrońskich w immersyjne środowisko, w którym obiekty, architektura i instalacje przenikają się nawzajem. Plecionka przestaje być jedynie techniką, staje się sposobem myślenia o materiale, czasie i relacji człowieka z przedmiotem.
W Warszawie plecionkarstwo powraca dziś więc nie jako relikt przeszłości, lecz jako współczesny język sztuki i designu – subtelnie splatający historię, pamięć, architekturę oraz kulturowe relacje pomiędzy Polską a Włochami.
